Historia z COBI. Operacja "Tajfun" 1941 - pojazdy i samoloty, które zmieniły losy wojny

Był rok 1941, nazistowskie dowództwo miało coraz śmielsze plany na podbój Europy, toteż jesienią niemieckie siły „zameldowały” się u bram Moskwy. Po początkowych sukcesach operacji „Barbarossa” dowództwo III Rzeszy wierzyło, że zdobycie stolicy Związku Radzieckiego przesądzi o szybkim zwycięstwie na froncie wschodnim. Odpowiedzią na te plany była operacja „Tajfun”, czyli wielka ofensywa rozpoczęta 30 września 1941 roku, która miała doprowadzić do okrążenia i zniszczenia sił Armii Czerwonej broniących podejścia do Moskwy.

Rzeczywistość okazała się jednak zupełnie inna, bowiem niemiecka ofensywa zakończyła się zatrzymaniem wojsk Wehrmachtu, a następnie radziecką kontrofensywą. Bitwa o Moskwę nie przyniosła Niemcom upragnionego przełomu i stała się jednym z najważniejszych momentów II wojny światowej.

W tej „opowieści” przyjrzymy się przebiegowi operacji „Tajfun”, warunkom, które wpłynęły na jej wynik oraz maszynom biorącym w niej udział, które można dziś odtworzyć w postaci modeli COBI.

Operacja "Tajfun", czyli ambitne plany III Rzeszy na zdobycie Moskwy

22 czerwca 1941 roku Niemcy i ich sojusznicy rozpoczęli operację „Barbarossa”, czyli inwazję na Związek Radziecki. Początkowo niemieckie armie szybko posuwały się na wschód, zajmując ogromne obszary i zadając Armii Czerwonej dotkliwe straty, dzięki czemu Wehrmacht przygotowywał się do decydującego uderzenia na Moskwę.

Niemieckie dowództwo zakładało, że odpowiednio skoncentrowane siły pancerne zdołają przełamać radziecką obronę, zamknąć wielkie kotły pod Wiaźmą i Briańskiem, a następnie otworzyć drogę do stolicy ZSRR. W operacji uczestniczyła przede wszystkim Grupa Armii „Środek”, wspierana przez jednostki pancerne i Luftwaffe.

Wiaźma i Briańsk - sukces, który nie zakończył wojny

Pierwsza faza operacji „Tajfun” przyniosła Niemcom duże sukcesy. Na początku października 1941 roku niemieckie armie przeprowadziły serię manewrów oskrzydlających, doprowadzając do okrążenia znacznych sił radzieckich w rejonie Wiaźmy i Briańska.

Z punktu widzenia niemieckiej sztuki operacyjnej były to imponujące zwycięstwa. Wydawało się, że Armia Czerwona nie będzie w stanie szybko odbudować frontu, a droga do Moskwy stanie otworem. Radzieckie jednostki poniosły ogromne straty, lecz opór nie został złamany. Części żołnierzy udało się wydostać z okrążenia, a na kierunku moskiewskim zaczęto tworzyć kolejne linie obronne.

Na tym etapie starcia szczególne znaczenie miały niemieckie czołgi średnie. Wśród maszyn wykorzystywanych przez Wehrmacht znajdowały się czołgi Panzer III, stanowiące jeden z podstawowych typów niemieckich wojsk pancernych.

Panzer III - trzon niemieckich wojsk pancernych

Panzerkampfwagen III był niemieckim czołgiem średnim i jednym z najintensywniej rozwijanych „maszyn” Wehrmachtu, dlatego powstało wiele jego wariantów. Uczestniczył w walkach niemal na wszystkich europejskich frontach II wojny światowej.

Wariant Ausf. H był pierwszą wersją Panzer III, która w czasie operacji „Tajfun” wykorzystywana była do przełamywania radzieckich pozycji oraz wspierania piechoty na kierunku moskiewskim.

Wariant ten pod nazwą Panzer III Ausf. H. dostępny jest w ofercie COBI. Model w skali 1:28 składa się z 963 elementów i ma ruchome gąsienice, wieżę oraz lufę. Zestaw zawiera także odwzorowane wnętrze, wyjmowaną wieżę, fragment pancerza pozwalający zajrzeć do środka oraz wyjmowany silnik Maybach HL120 TRM. Całość uzupełnia figurka dowódcy czołgu i kolekcjonerska tabliczka.

Kolejny wariant to Ausf. L, który był rozwinięciem konstrukcji Panzer III. Otrzymał między innymi dodatkowe opancerzenie, dzięki któremu miał lepiej radzić sobie z radziecką bronią przeciwpancerną. W warunkach frontu wschodniego jego zalety ścierały się jednak z coraz skuteczniejszymi radzieckimi czołgami oraz problemami z zaopatrzeniem.

Panzer III Ausf. L. w klockowej wersji od COBI, to model składający się z 82 elementów w skali 1:72, zachowujący charakterystyczne cechy historycznego pierwowzoru: nadrukowane oznaczenia, właz, klapy serwisowe oraz wentylację silnika, a ruchoma wieża i jeżdżące kółka pozwalają ustawić go w dynamicznej scenie dioramy.

Radziecka "odpowiedź" pancerna

Strona radziecka nie pozostawała dłużna swoim napastnikom i do walk „wystawiła” między innymi ciężkie czołgi z rodziny KV. Szczególne miejsce zajmował KV-2 – pojazd o charakterystycznej, bardzo wysokiej wieży i potężnej armacie kalibru 152 mm. Chociaż KV-2 był ciężki, powolny i podatny na awarie, jego pancerz oraz uzbrojenie budziły respekt. Armata kalibru 152 mm mogła niszczyć niemieckie czołgi, a sam pojazd był trudny do unieszkodliwienia standardową bronią przeciwpancerną.

Zaprojektowany przez COBI klockowy model radzieckiego czołgu ciężkiego - KV-2, w skali 1:48 przy użyciu 510 elementów, to zatem pozycja obowiązkowa dla wszystkich pasjonatów tworzących dioramę operacji „Tajfun”.

Kolejnym typem maszyn wykorzystywanym przez ZSRR był T-34, czyli czołg średni produkowany od 1941 roku. Wraz z ciężkimi czołgami KV poważnie spowalniały tempo niemieckiego natarcia. Ich szerokie gąsienice doskonale sprawdzały się w błocie (rasputicy) oraz głębokim śniegu, które paraliżowały niemieckie jednostki zmotoryzowane.

"Rasputica" krzyżująca niemieckie plany…

Plan zdobycia Moskwy był bez wątpienia bardzo ambitny, lecz jesień 1941 roku przyniosła warunki, z którymi niemieckie dowództwo nie zawsze potrafiło sobie poradzić. Intensywne opady deszczu w październiku i listopadzie (określane mianem „rasputicy”) zamieniły nieutwardzone drogi w grzęzawiska, a pojazdy kołowe i gąsienicowe traciły tempo. W takich warunkach niezwykle cenny był atak z góry …

Niebo nad frontem, czyli Ju 87, He 111 oraz Messerschmitty

Luftwaffe wspierała niemieckie kolumny pancerne, atakując radzieckie stanowiska, węzły komunikacyjne i drogi odwrotu. Jednym z najbardziej charakterystycznych samolotów niemieckich sił był Junkers Ju 87, znany jako „Stuka”, czyli bombowiec nurkujący. Dzięki możliwości precyzyjnego ataku na cele naziemne stał się ważnym elementem niemieckiej taktyki wsparcia wojsk lądowych. Jego zadaniem było między innymi rozbijanie punktów oporu oraz wspieranie natarcia wojsk pancernych.

Ten propagandowy symbol wielkości Luftwaffe można z łatwością odtworzyć dzięki klockom konstrukcyjnym COBI. Model Junkers Ju 87 B-2 opracowany w skali 1:32 i składający się z 525 elementów, będzie wspaniałym uzupełnieniem tematycznej dioramy i kolekcji WW2 każdego pasjonata.

Drugą ważną niemiecką maszyną był Heinkel He 111 H-3, czyli średni bombowiec używany przez Luftwaffe na wielu frontach. W operacji „Tajfun” bombowce tego typu mogły atakować radzieckie zaplecze, stacje kolejowe i kolumny transportowe.

Maszyna ta również zasiliła szeregi COBI. Klockowy model Heinkel HE 111 H-3 został wykonany w skali 1:48 i składa się z 788 elementów, posiadając m.in. charakterystyczną sylwetkę dwusilnikowego bombowca, ruchome śmigła, obracające się koła z gumowymi oponami czy luk bombowy z bombami SC 50.

Oczywiście niemieckie bombowce i bombowce nurkujące nie „pracowały” same. Do efektywnej walki potrzebowały osłony myśliwskiej, którą zapewniały przede wszystkim maszyny Messerschmitt Bf 109, czyli podstawowe myśliwce niemieckiej Luftwaffe podczas II wojny światowej i jedne z najbardziej rozpoznawalnych konstrukcji lotniczych w historii.

Wersja Bf 109F „Friedrich” produkowana na przełomie lat 1940/1941, osiągała maksymalną prędkość dochodzącą do 635 km/h na wysokości 6000 m oraz doskonałe właściwości pilotażowe. Ponadto uzbrojenie w postaci dwóch karabinów MG 17 oraz działka MG 151 kal. 20 mm czyniło z „Friedricha” niezwykle groźnego przeciwnika w przestworzach.

Ten najbardziej rozpoznawalny samolot myśliwski Luftwaffe, może być również częścią Twojej klockowej kolekcji. Model Messerschmitta Bf 109F w kolekcjonerskiej odsłonie od COBI to realistyczna i zarazem kompaktowa propozycja w skali 1:48. Model wiernie oddaje proporcje i charakterystyczną sylwetkę legendarnego myśliwca II wojny światowej, co niewątpliwie docenią wszyscy pasjonaci.

Radziecka odpowiedź z powietrza

Po stronie radzieckiej ważnym samolotem szturmowym był Ił-2. Maszyna została zaprojektowana do bezpośredniego wsparcia wojsk lądowych i atakowania celów na małej wysokości. Dzięki opancerzeniu zyskała przydomek „latającego czołgu”.

W czasie operacji „Tajfun” radzieckie lotnictwo ponosiło ogromne straty i nie zawsze było w stanie skutecznie przeciwstawić się Luftwaffe. Ił-2 należał jednak do konstrukcji, które z czasem stały się niezwykle ważnym elementem radzieckiego systemu wsparcia wojsk lądowych. W sumie zbudowano około 36000 tych maszyn. Warto dodać, że początkowe wersje zostały zastąpione w 1943 r. przez samoloty Ił-2m3 o dwuosobowej załodze, z silnikami o większej mocy oraz o wzmocnionym uzbrojeniu, których klockowa wersja znajduje się w ofercie COBI - IL-2M3 Shturmovik.

Model w skali 1:32 został wydany przy współpracy z Muzeum Wojska Polskiego, w którym na ekspozycji plenerowej znajduje się oryginał omawianej maszyny. Jest to zatem pozycja obowiązkowa dla wszystkich pasjonatów historii, techniki wojskowej czy po prostu miłośników najwyższej jakości modelarstwa klockowego.

Fiasko niemieckiej ofensywy

Pod koniec listopada i na początku grudnia 1941 roku niemieckie oddziały dotarły bardzo blisko Moskwy. Niektóre jednostki znalazły się w odległości kilkudziesięciu kilometrów od miasta, lecz ofensywa wyraźnie traciła impet. Bo owszem, kiedy temperatura spadła, błoto zaczęło zamarzać, problem „rasputicy” został rozwiązany. Niestety wkrótce pojawiła się kolejna trudność, mianowicie śnieg i siarczysty mróz. Niemieckie jednostki nie były odpowiednio przygotowane do długiej kampanii zimowej na terenie ZSRR. Smary gęstniały, akumulatory traciły sprawność, a uruchamianie silników stawało się coraz trudniejsze. Niemcy byli zmęczeni, mieli problemy z zaopatrzeniem, a pogoda i coraz silniejsza obrona radziecka ograniczały możliwości dalszego natarcia.

Wszystkie te okoliczności doprowadziły do tego, że 5 grudnia ofensywa niemiecka została zatrzymana. Dzień później Armia Czerwona rozpoczęła wielką kontrofensywę przeciwko Grupie Armii „Środek”. Niemieckie oddziały zostały zmuszone do odwrotu, a front ustabilizował się dopiero wiele tygodni później, na wschód od Smoleńska.

"Buduj" z nami historię operacji "Tajfun"

Operacja „Tajfun” miała doprowadzić do zdobycia Moskwy i szybkiego zakończenia wojny ze Związkiem Radzieckim. Tymczasem zakończyła się zatrzymaniem niemieckiej ofensywy i radziecką kontrofensywą. Wbrew pozorom był to ważny moment, w którym mit niemieckiej niezwyciężoności został poważnie podważony, a wojna na froncie wschodnim weszła w nową fazę.

Modele z klocków COBI pozwalają spojrzeć na te wydarzenia z perspektywy techniki wojskowej. Panzer III, KV-2, Ju 87, He 111, Bf 109 i Ił-2 były nie tylko imponującymi maszynami, lecz także narzędziami wykorzystywanymi przez ludzi w jednej z najtrudniejszych kampanii II wojny światowej.

Poznaj pełną ofertę klocków konstrukcyjnych z serii II Wojna Światowa i twórz własne historyczne dioramy. Dzięki modelom COBI możesz odtwarzać najważniejsze maszyny i wydarzenia epoki, budując historię … klocek po klocku.

FAQ

Skąd wzięła się nazwa operacji „Tajfun” i co mówiła o niemieckich planach?

Nazwa „Tajfun” nie była przypadkowa. Nawiązywała do gwałtownego, niszczycielskiego żywiołu, który miał „spustoszyć” radziecką obronę i otworzyć drogę do Moskwy. Dla niemieckiego dowództwa była to ostatnia wielka próba rozstrzygnięcia kampanii wschodniej przed nadejściem zimy. Hitler i jego sztab wierzyli, że zdobycie stolicy ZSRR doprowadzi do załamania radzieckiego systemu dowodzenia i wymusi kapitulację. W rzeczywistości operacja zakończyła się pierwszą poważną klęską Wehrmachtu na froncie wschodnim.

Czy operacja „Tajfun” miała wpływ na późniejsze losy wojny na froncie wschodnim?

Bitwa o Moskwę i nieudana operacja „Tajfun” były pierwszym momentem, w którym mit niemieckiej niezwyciężoności został poważnie podważony. Niemcy utracili szansę na szybkie zakończenie wojny ze Związkiem Radzieckim, a Armia Czerwona zyskała czas na mobilizację przemysłu i rezerw ludzkich. Klęska pod Moskwą zmusiła III Rzeszę do wojny na dwa fronty, co w dłuższej perspektywie przyczyniło się do jej upadku. Dla żołnierzy i cywilów po obu stronach frontu „Tajfun” oznaczał początek długiej, brutalnej wojny, która miała trwać jeszcze ponad trzy i pół roku.

Dlaczego modele COBI z II wojny światowej są w różnych skalach, a nie wszystkie w jednej skali?

Różne skale w kolekcji COBI wynikają z kompromisu między szczegółowością modelu, liczbą elementów i ceną zestawu. Większa skala pozwala np. na odwzorowanie wnętrza czołgu, ruchomych mechanizmów i detali, ale wymaga znacznie więcej klocków. Mniejsze skale są bardziej kompaktowe i lepiej sprawdzają się przy budowie rozbudowanych dioram z wieloma pojazdami lub samolotami. Dzięki temu kolekcjonerzy mogą wybrać modele dopasowane do swoich potrzeb, czy to do szczegółowej ekspozycji, czy do scen batalistycznych.

Źródła:

1. Encyklopedia Holocaustu, Inwazja na Związek Radziecki, czerwiec 1941 roku, https://encyclopedia.ushmm.org/content/pl/article/invasion-of-the-soviet-union-june-1941
2. Encyklopedia Holocaustu, World War II Dates and Timeline, https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/world-war-ii-key-dates
3. IWM, Operation Barbarossa And Germany's Failure In The Soviet Union, https://www.iwm.org.uk/history/second-world-war/eastern-front/operation-barbarossa-and-germanys-failure-in-the-soviet-union
4. Bitwa o Moskwę, https://warhist.pl/bitwy/bitwa-o-moskwe/
5. Opisy produktowe ze strony cobi.pl